Ég hafði ekki hugmynd um hverju ég átti von á um jólin hér í Kenya. Ég vissi samt að þau yrðu afar ólík jólunum heima. Það reyndist rétt.

Þegar ég var búin að skila Irene á flugvöllinn á Þorláksmessu brunaði ég aftur heim til Nakuru eftir frábæra daga á ströndinni á Lamu, þar sem við bjuggum einar í stóru húsi, eiginlega bara höll sem kallaðist drottningarhúsið. Við vorum nú samt ekki einmana á Lamu, vorum iðulega í félagsskap lamuskra captaina af ýmsum stærðum og gerðum, en auk þeirra hennar Helgu Lilju sem er íslensk stelpa sem er að vinna í skóla í Kibera, fátækrahverfinu í Nairobi. Það urðu svo sannarlega fagnaðarfundir þegar við fyrir tilviljun lentum á sama seglbáti á siglingu milli eyja í Indlandshafi – og ekki var þetta stór bátur, sex um borð fyrir utan áhöfnina. Þvílík tilviljun. Helga Lilja er fyrsti Íslendingurinn sem ég hitti í Kenýa fyrir utan hana Herdísi vinkonu sem kom í heimsókn hingað – og ekki var það tilviljun.

En aftur að jólunum. Á aðfangadagsmorgun settist ég upp í matatu sem brunaði með mig til Kisumu við Viktoríuvatn, fjögurra tíma hristiferð eins og hún gerist best. Við matatu stoppistöðina kom hann Jowi vinur minn að sækja mig og fórum við beint heim til mömmu hans og systkina, sem eru sko ekki í færri endanum. Mamma Jowi býr úti í sveit í steyptu húsi sem saman stendur af stofu og tveimur herbergjum. Í húsinu er ekki eldhús heldur er eldhúsið moldarkofi fyrir utan húsið. Ekki er eldhúsinnréttingunni fyrir að fara, engin eldavél, ísskápur eða vaskur enda væru lítil not af því þar sem heimilið er án rafmagns og vatns! Eldhúsið ber því svo sannarlega nafn með rentu því eldað er yfir opnum eldi. Á lóðinni eru tvö önnur hús, annað tilheyrir bróður Jowi en hitt Jowi sjálfum. Fjölskyldan tilheyrir ættbálknum Luo sem er þriðji stærsti ættbálkur í Kenya og er aðallega að finna í kringum Viktoríuvatn. Þegar strákar innan ættbálksins eru orðnir 18 ára eru þeir orðnir of gamlir til að búa inni á heimili foreldra sinna (eða móður sinnar þar sem flestir karlarnir eiga margar konur og á hver kona sitt hús, karlinn býr svo í húsunum eftir hentugleika) synirnir byggja sér því sitt eigið hús á lóðinni, eða réttara sagt lítinn kofa, yfirleitt moldarkofa. Jowi var reyndar svo flottur á því að hann steypti sér lítið hús. Mitt athvarf yfir jólin var í aukaherberginu í litla húsinu hans Jowi.

Þegar ég mætti á svæðið var margt um manninn. Karlarnir sátu í hring undir tré og ræddu um alvarleg mál. Konurnar héldu sig í fjarlægð, ýmist í eldhúsinu, við þvotta eða í barnastússi. Mér blöskraði við að sjá þessa algjöru kynjaskiptingu, hef ekki orðið vör við hana á svona afgerandi hátt áður. Jowi var í námi í Noregi í þrjú ár svo hann áttaði sig á því að mér þætti þetta óvenjulegt. Mér var boðið sæti meðal karlanna og buðu þeir mig velkomna í hópinn. Þeir héldu áfram að spjalla saman en því miður er ég mjög léleg í málinu sem Luo ættbálkurinn talar svo ég gat lítið lagt til málanna. Að lokum ákvað ég að blanda geði við konurnar á svæðinu. Heilsaði móður Jowi og tengdamóður ásamt fleiri eldri konum, systrum hans og mágkonum. Settist svo inn í kofann hans Jowi þar sem stúlkurnar báru fram mat. Jólamaturinn minn þetta árið var tilapia, þjóðarfiskur Kenýa, og ugali, þjóðarmeðlætið í Kenýa sem ég borðaði í félagsskap systra Jowi. Hér borða karlar og konur ekki saman. Kvöldinu eyddi ég líka með þeim en skildi því miður lítið af því sem þær sögðu þar sem samræðurnar fóru fram á Luo. Áður en ég fór í háttinn um kvöldið spurði Janet, systir Jowi mig hvort mig langaði með henni í kirkju daginn eftir. Ég var meira en til í það, enda fastur liður um jólin að fara í kirkju. Hún sagði mér að vakna um sex því uppúr hálfsjö þyftum við að leggja af stað.

Daginn eftir vaknaði ég á tilsettum tíma, klukkan hálfsjö var ég tilbúin en þegar ég fór út var enginn þar. Eftir að hafa horft smá stund á fallegu sólarupprásina settist ég inn og bjóst við að Janet kæmi á hverri stundu. Þegar klukkutími var liðinn og ég ekki vör við neinar mannaferðir ákvað ég að fara út og athuga málið. Þá var Janet sjálf tilbúin og var að bíða eftir að ég kæmi. Svo við lögðum af stað. Kirkjan var lítil moldarkirkja, ca. 12 fm. Í kirkjunni voru um 30 manns og þurfti hluti þeirra að sitja á gólfinu. Fólkið rak upp stór augu þegar það sá mig, sumir trúlega aldrei séð mzungu (hvíta manneskju) áður. Því miður skildi ég lítið af því sem fram fór í kirkjunni þar sem allt fór fram á máli Luo. Messan var sem betur fer brotin upp annað slagið þegar sönghópur sem saman stóð af um 10 litlum stelpum söng gospellög og dansaði. Mjög skemmtilegt. Í lok messunnar vakti presturinn svo athygli á mér, gestinum frá kalda landinu í fjarska, og bað mig um að kynna mig lítillega fyrir viðstöddum. Janet hafði sagt mér að ég mætti eiga von á því svo ég var ekki alveg óviðbúin því. Þegar messunni lauk fékk ég svo óskipta athygli fólksins, allir vildu taka í höndina á gestinum. Sumir höfðu tekið eftir að ég var með myndavél með mér og vildu ólmir láta mig taka myndir af sér. Þannig að ég var komin í hlutverk ljósmyndarans, stórir og smáir stilltu sér upp í röð svo ég gæti tekið mynd af þeim. Þegar þau svo sáu myndina á skjánum fóru þau að skellihlægja, sumir kannski aldrei séð mynd af sér áður.

Þegar við komum heim úr kirkjunni báru konurnar fram mat, geit og ugali í þetta skiptið. Jowi hafði reyndar sagt mér að þegar gesti bar að ættu þeir að slátra geit og þar sem ég væri gestur þeirra í þetta skiptið fengi ég þann heiður að slátra geit. Ég reyndi að gefa í skyn að mér þætti það frekar léleg hugmynd. Held að Jowi hafi skilið mig, allavega minntist hann ekki aftur á það. Eftir matinn settumst við Jowi undir tré og spjölluðum um heima og geima. Þrátt fyrir að Jowi komi úr þessari menningu er hann samt mjög opinn, umburðarlyndur og víðsýnn og er alls ekki fastur í viðjum hefðanna sem hann er alinn upp við. Hann hegðar sér í samræmi við þær þegar hann er á heimili móður sinnar, hún myndi ekki samþykkja annað. Á sínu eigin heimili sýnir hann á sér aðra hlið, á það meira að segja til að elda fyrir konuna sína. Við töluðum m.a. um muninn á Kenýsku og vestrænu samfélagi. Hann átti erfitt með að venjast reglufestunni og skipulaginu þegar hann bjó í Noregi, en komst upp á lag með það og sagði að afköst sín hefðu fyrir vikið orðið mun meiri en venjulega í Kenýa. Ég á ekki erfitt með að trúa því. Skipulagsleysið hérna gerir það að verkum að allt tekur mun lengri tíma en í vestrænum samfélögum. Ég fékk líka að sjá myndir frá námsárum hans í Noregi, sá þar m.a. mynd af norskum strák sem ég hef stundum hitt á ráðstefnum í tengslum við Norræna Félagið – þessum sem var með mér á leikskóla ef þið munið eftir að ég hafi sagt ykkur frá því – hann og Jowi eru sem sagt góðir vinir, litli heimurinn enn á ferð! Seinni partinn fórum við Jowi svo í bíltúr. Settumst á klett við strönd Viktoríuvatns og horfðum á sólsetrið, það var stórkostlegt. Fórum svo og fengum okkur að borða og enduðum svo á skemmtistað í Kisumu. Mér fannst frekar skrítið að fara að djamma á jóladag en svona er þetta í Kenýa.

Daginn eftir skutlaði Jowi mér í bæinn. Ég hafði mælt mér mót við Sam samkennara minn sem var búinn að bjóða mér í heimsókn til foreldra sinna. Ég vissi að hann byggi aðeins fyrir utan Kisumu en að þetta væri svona afskekkt vissi ég ekki. Eftir tvær langar hristiferðir í matatu og 3 km labbitúr um svæði þar sem hvorki sást hús né fólk komumst við á áfangastað. Lítið hús, svo sannarlega “in the middle of nowhere”. Rafmagnslaust og vatnslaust eins og hjá Jowi en annars aðeins veglegra en hans hús. Foreldrar Sams eru yndislegt fólk, ég fékk afar góðar mótttökur, góðan mat og sýndu þau Íslandi sérstakan áhuga, spurðu ýmissa spurninga um þetta litla skrýtna land í norðri. Þar sem Sam er enn að byggja moldarkofann sinn gat hann ekki boðið mér að gista. Við fórum því til Bondo sem er næsti bær, samt í töluverðri fjarlægð, og gistum á hóteli þar.

Daginn eftir hélt ég svo heim á leið. Ég hafði ætlað að hitta Jowi um hádegið og borða tilapia með honum í Kisumu. En sökum þess að allt gengur aðeins hægar hér í Kenýa kom ég ekki fyrr en um kvöldmatarleytið... Jowi tók samt brosandi á móti mér þegar ég kom aftur til Kisumu sex klukkutímum of seint, hann er svo mikið yndi. Þar sem ég var svo sein reyndist ekki tími til að snæða tilapia, ekki seinna vænna að taka matatu til baka til Nakuru. Ég svaf mestalla leiðina til baka, þrátt fyrir hristinginn. Það var mjög gott að koma aftur heim til Nakuru eftir þessi öðruvísi jól. Næsta ferðalag hefst svo á morgun. Þá koma Freydís og Jónas og hann Lalli stuttu síðar og ætlum við að halda upp á áramótin okkar við ströndina áður en við höldum í enn meira ferðalag!

Það var fátt sem minnti á jólin yfir jólin mín í ár, enginn snjór, enginn jólamatur, engar jólagjafir, ekkert jólatré, ekkert jólaskraut. Það sem helst minnti á jólin var kertastubburinn á borðinu í kofanum hans Jowi á aðfangadagskvöld. En þrátt fyrir að jólin hafi verið fábrotin og afar ólík mínum venjulegu jólum er ég mjög þakklát fyrir að hafa upplifað þau hérna og séð hvað fólk er hamingjusamt og brosandi þrátt fyrir að eiga aðeins fyrir nauðsynjum, og varla það á okkar mælikvarða. Maður lítur hlutina öðrum augum á eftir. Ofgnóttin heima er svo svakaleg og það er auðvelt að gleyma að það hafa það ekki allir jafngott og maður sjálfur. Jólastemningin var ekki upp á marga fiska en það var samt tvímælalaust þess virði að eyða jólunum hér við þessar fábrotnu aðstæður.